٨ قۆناغ لەبەردەم ڕۆژهەڵاتی کوردستان

پژواک کوکەبیان

ئەم ٨ قوناغه وا پێویسته بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەسەریاندا سەربکەوێت.

١- بنەمای یەکەم: مافی ژیان و ئاسایش

دروستکردنی ناوچەی دژەفڕین (No-Fly Zone) و ناوچەی دابڕاوی سەربازی (Buffer Zone) کە بە تەواوی لە بوونی هێزەکانی تورکیا داماڵرابێت، مەرجێکی بنەڕەتییە بۆ پاراستنی مافی ژیان و ئاسایشی خەڵکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان. ئەم هەنگاوە بە پشتبەستن بە مادەی ٣ی جاڕنامەی جیهانیی مافەکانی مرۆڤ و مادەی ٦ی پەیماننامەی نێودەوڵەتیی مافە مەدەنی و سیاسییەکان (ICCPR) و ئەزموونە سەرکەوتووەکانی وەک دروستکردنی ناوچەی دژەفڕین لە باشووری کوردستان (١٩٩١)، پێویستە جێبەجێ بکرێت تا ڕێگری لە هێرش و کۆمەڵکوژییەکان بکرێت.

٢- بنەمای دووەم: مافی دیاریکردنی چارەنووس

پشتیوانیی تەواوی سیاسی و یاسایی دروست بکرێت لە بەڕێوەبردنی ڕیفراندۆم بۆ دیاریکردنی چارەنووسی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، مافێکی چەسپاوە لە بەڵگەنامە نێودەوڵەتییەکاندا وەک مادەی ١ی پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان. ئەم ڕیفراندۆمە دەبێت لەژێر چاودێریی نێودەوڵەتیدا ئەنجام بدرێت، بە هەمان شێوەی کە گەلانی تری وەک باشووری سوودان و تەیمووری ڕۆژهەڵات ئەنجامیان داوە، و تەنانەت نەورۆزی کوردیش وەک دەربڕینێکی خۆڕسکی ئەم ئیرادەیە هەژمار دەکرێت.

٣- بنەمای سێیەم: جێگیرکردن و مانەوەی قەوارەی ڕۆژهەڵات

بۆ ئەوەی ئەنجامەکانی ڕیفراندۆم و دەستکەوتەکانی گەلی کورد پارێزراو بن، پێویستە ئەم ئەنجامانە لە چوارچێوەی پەیماننامەیەکی نێودەوڵەتیی نێوان دەوڵەتان (International Interstate Treaty) بە فەرمی بناسرێن و ئەگەر کرا له نەتەوە یەکگرتووەکان تۆمار بکرێن. ئەمە تاکە ڕێگەیە بۆ ڕێگریکردن لە پاشگەزبوونەوە و هەڵوەشاندنەوەی دەستکەوتەکان، وەک ئەوەی لە ئەزموونی ڕیفراندۆمی باشووری کوردستاندا بینرا.

٤- بنەمای چوارەم: پاراستنی کەرامەتی مرۆڤ

سەربەخۆیی دارایی و دراوی بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان، بەشێکی دانەبڕاوە لە پاراستنی کەرامەتی مرۆڤ و ڕێگریکردن لە کۆیلایەتیی ئابووری. بەپێی بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان سەبارەت بە سەروەریی بەسەر سامانە سروشتییەکاندا، پێویستە ڕۆژهەڵاتی کوردستان خاوەنی بانکی ناوەندی و سیستەمی دراوی سەربەخۆ بێت تا بتوانێت سامانەکانی بۆ گەشەپێدان و خۆشگوزەرانیی خەڵکەکەی بەکاربهێنێت و کۆتایی بە سیاسەتی هەژارکردنی سیستماتیک بهێنێت.

٥- بنەمای پێنجەم: ڕێگریکردن لە بەرهەمهێنانەوەی ستەمکاری

بۆ ڕێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی مێژووی ستەمکاری لە ئێران، پێویستە فیدراڵیزم بە مۆدێلی ئەمەریکی وەک کەمترین داواکاری (کف مطالبات) بەسەر دەسەڵاتی ناوەندیدا بسەپێنرێت. ئەم مۆدێلە کە دابەشکردنی ڕاستەقینەی دەسەڵات و سەروەریی ویلایەتەکان لەخۆدەگرێت، تاکە زەمانەتە بۆ پاراستنی مافی گەلان و کەمینەکانی تر لە بەرامبەر ناوەندگەرایی و دیکتاتۆرییەتدا.

٦- بنەمای شەشەم: مافی بەرگریی ڕەوا

هیچ پارت و لایەنێکی سیاسیی ڕۆژهەڵاتی کوردستان کە لەسەر خاکی خۆیان خەبات دەکەن، نابێت وەک تیرۆریست بناسرێن، بەڵکو خەباتەکەیان وەک بەرگریی ڕەوا و خەباتی ڕزگاریخوازیی نیشتمانی لە چوارچێوەی یاسا نێودەوڵەتییەکاندا سەیر بکرێت. بەکارهێنانی چەمکی تیرۆر دژی ئەم هێزانە تەنها ئامرازێکە بۆ سەرکوتکردن، و پێویستە هاوپەیمانان دان بە ڕەوایەتیی خەباتی ئەواندا بنێن.

٧- بنەمای حەوتەم: گشتگیریی دادوەری و جێبەجێکردنی دادپەروەری

بەفەرمی ناسینی سەربەخۆیی دادگاکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە ئاستی نێودەوڵەتیدا زەروورە بۆ ئەوەی بتوانن دادپەروەری بۆ قوربانیانی تاوانە نێودەوڵەتییەکان دەستەبەر بکەن. ئەم دادگایانە دەبێت دەسەڵاتی لێپرسینەوە و دادگایی کردنی تاوانبارانیان هەبێت تەنانەت لە دەرەوەی سنوورەکانیش، بە پشتبەستن بە بنەمای سەڵاحییەتی جیهانی (Universal Jurisdiction) بۆ کۆتاییهێنان بە بێسزایی تاوانباران.

٨- بنەمای هەشتەم: ئاسایش و ئازادیی هاتوچۆ

ناساندنی پاسپۆرتی ڕۆژهەڵاتی کوردستان یان دابینکردنی بەڵگەنامەی گەشتکردنی نێودەوڵەتی (Travel Document) بۆ شۆڕشگێڕان و چالاکوانانی سیاسی بۆ گەڕانەو، مافێکی سەرەتاییە بۆ دەستەبەرکردنی ئازادیی هاتوچۆ. ئەزموونی وڵاتانی وەک دۆمینیکا و فەلەستین دەتوانن وەک نموونە بەکاربهێنرێن بۆ چارەسەرکردنی کێشەی بێ‌بەەڵگەنامەیی و زەمانەتکردنی مافی گەشتکردن بۆ کوردانی ڕۆژهەڵات.


==================

ئەم هەشت بنەمایە (به کورتی) لەسەر بنەماکانی یاسای نێودەوڵەتی، بەڵگەنامە نێودەوڵەتییەکانی مافەکانی مرۆڤ، ڕێکارە دادوەرییە نێودەوڵەتییەکان و پێشینە مێژووییەکان دامەزراون. هاوپەیمانان ئەرکێکی یاسایی، ئەخلاقی و ستراتیژییان لەسەرە کە ڕۆژهەڵاتی کوردستان به دەستی بهێنێت.

نەتەوەی کورد خاوەن مافە، نەک داواکاری بەزەیی و چاکە.