کۆمەڵکوژیی ڤارتینیس

ئیبراهیم ساڵح

دادگای پێداچوونەوەی تورکیا لە ساڵی ٢٠٢١دا بڕیارێکی دەرکرد کە تێیدا جەخت دەکاتەوە نەقیبێکی (کاپتن) تورک فەرمانی سووتاندنی گوندێکی کوردنشینی لە ناوچەی “مووش” (ڤارتینیس) لە ڕێکەوتی ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣دا داوە.
لەو ڕووداوەدا ٩ کەس لە هەمان خێزان، کە ٧یان منداڵ بوون، گیانیان لەدەستدا دوای ئەوەی سەربازەکان دەرگای ماڵەکەیان لێ داخستن و ئاگریان لە خانووەکە بەردا.
ناسر ئۆگووت (باوک)
ئەشرەف ئۆگووت (دایک)
سەڤیم ئۆگووت
سەڤدا ئۆگووت
محەمەد شاکر ئۆگووت
محەمەد شیرین ئۆگووت
جیهان ئۆگووت
ئایجان ئۆگووت
چنار ئۆگووت
ئەم ڕووداوە کە بە “کۆمەڵکوژیی ڤارتینیس” (Vartinis) ناسراوە، یەکێکە لە دڵتەزێنترین و ناسراوترین کەیسەکانی پێشێلکاریی مافی مرۆڤ لەلایەن دەوڵەتی تورکیاوە لە ناوچە کوردنشینەکان لە ساڵانی نەوەدەکاندا.
ڕووداوەکە لە ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ لە گوندی ڤارتینیس (ناوی فەرمییەکەی ئاڵتنۆڤایە) سەر بە شارۆچکەی کۆرکوت لە پارێزگای مووش لە باکووری کوردستان ڕوویدا.
ڕۆژێک پێش کارەساتەکە، لە نزیک گوندەکە شەڕ و پێکدادان لە نێوان سوپای تورکیا و گەریلاکانی PKK ڕوویدا و ئەفسەرێکی تورک کوژرا. دوای شەڕەکە، نەقیبێک (کاپتن) بە ناوی بولێنت کارائۆغڵو کە فەرماندەی جەندەرمەی ناوچەکە بوو، هەڕەشەی لە گوندنشینەکان کرد و وتی: “ئەمشەو ئەم گوندە دەسووتێنم.”
ڕۆژی دواتر هێزە ئەمنییەکان چوونە ناو گوندەکە و بە بیانووی ئەوەی خەڵکەکە هاوکاری PKK دەکەن، دەستیان کرد بە سووتاندنی ماڵ و کاوێڵەکان.
سەربازەکان ئاگریان لە ماڵی خێزانی “ئۆگووت” (Öğüt) بەردا.
کاتێک خێزانەکە ویستیان بێنە دەرەوە، سەربازەکان ڕێگەیان نەدان و دەرگاکەیان لێ کلیل دان.
لە ئەنجامدا ٩ کەس لە ناو ماڵەکەدا بە زیندوویی سووتان: دایک و باوک (ناسر و ئەشرەف ئۆگووت) و ٧ منداڵیان کە تەمەنیان لە نێوان ٣ بۆ ١٢ ساڵدا بوو.
تەنها یەک کچی ئەم خێزانە بە ناوی “ئایسەل ئۆگووت” ڕزگاری بوو، چونکە ئەو شەوە لە ماڵی خزمێکیان بوو لە گوندێکی تر. ئایسەل بۆ ماوەی نزیکەی ٣٠ ساڵ خەباتی یاسایی کرد بۆ ئەوەی بکوژانی خێزانەکەی سزا بدرێن.
پرۆسەی یاسایی (درێژترین دادگایی)
بۆ چەندین ساڵ دەوڵەت ڕەتی دەکردەوە لێکۆڵینەوە بکات و دەیانگوت “PKK ماڵەکەی سووتاندووە”.
ساڵی ٢٠٠٣: دوای گۆڕانکاری لە هەندێک یاسا، ئایسەل دووبارە سکاڵای تۆمار کردەوە.
ساڵی ٢٠١٣: دۆسیەکە بە فەرمی کرایەوە و بۆ “هۆکاری ئەمنی” دادگاییەکە گوازرایەوە بۆ شاری کرکالە (دوور لە ناوچە کوردییەکان).
ساڵی ٢٠١٦: دادگا بڕیاریدا کە بەڵگەی پێویست نییە و تۆمەتبارانی ئازاد کرد!
ساڵی ٢٠٢١ (خاڵی وەرچەرخان): دادگای پێداچوونەوەی باڵای تورکیا (Yargıtay) بڕیارەکەی هەڵوەشاندەوە و جەختی کردەوە کە نەقیب بولێنت کارائۆغڵو بەرپرسە و فەرمانی سووتاندنی ماڵەکەی داوە.
هەرچەندە لە ساڵی ٢٠٢١ەوە حوکمی دەستگیرکردن بۆ نەقیب بولێنت دەرچووە، بەڵام ناوبراو هەڵهاتووە و تا ئێستا دەستگیر نەکراوە. پارێزەرانی کەیسەکە دەڵێن دەوڵەت هەوڵی دەستگیرکردنی نادات تا کاتی یاسایی دۆسیەکە (Statute of limitations) تەواو بێت و دۆسیەکە دابخرێت.
کارەساتی ڤارتینیس وەک سیمبوولی “ستەمی دەوڵەت” و “بێ سزایی” (Impunity) لە مێژووی نوێی تورکیادا ماوەتەوە، کە تێیدا خێزانێکی تەواو تەنها بە گومان و تۆڵەکردنەوە لە ناو بردراون.