بۆچی ئێرانییەکان ڕێگری لە گەشەسەندنی ئابووریی ئەوانی دیکە دەکەن؟
ئێران نەک هەر ڕێگری لە دروستکردنی کارگە و ئابوورییەکی بەرهەمدار و هەلی کار لە ناوخۆی هەرێمی ڕۆژهەڵاتی کوردستان ناکات، بەڵکو لە عێراقیشدا فشاری خستووەتە سەر حکومەتی عێراق بۆ ئەوەی پارهی گەنمی جووتیارانی کورد لە عێراق نەدرێت و پرسی دواکەوتنی پارەی گەنمی جووتیارانی کورد لە خانەقین و باشووری کوردستان وایکردووە کە مایەپووچ ببن و زەویەکانیان بە عەرەبی عێراقی هەرزان بفرۆشن. هەروەها بەردەوام ڕێگری له دروستکردنی کارخانه و کارگه کانی بهرههمهێنان (له عێراق!) دهکات، له ڕێگهی کردهوهی تیرۆریستی و ئاگردان و تێکدان له ناوخۆی عێراق، بۆ ئهوهی بەرههم و کاڵای دروستکراوی ئێران (ئەو کارگانە وا زۆربەی لە شارە فارسەکانی ناوڕاستی ئێران)ناردەی عێراق بکەن و لە بازاڕی عێراق دۆلاریان دەستبکەوێت.
ئهمه له کاتێکدایه که له نێو چوارچێوهی سنووره ساختهکانی ئێراندا، ههمان ستراتیژه تێکدان و دژه گهشەسەندن دژی پێنج پارێزگای کوردی (لوڕستان، کرماشان، کوردستان، ئیلام و ورمێ) بەردەوام بووه که هیچ جۆره کارخانه [مەعمەل] بهڕههمهێنەر بوونی نەبێت؟که کاڵای خاو بگۆڕێت بۆ کاڵای بهڕههم هێنراو و دروستکراو.
لە ئێران ئاو لە خاکی کورد دەدزن و لە یەزد و کرمان و ئیسفەهان و شارە فارسەکان بۆ ساردکردنەوەی کاشی و ئامێری سیرامیک بەکاردەهێنن. ئاو خەسار دەکرێت وا خاویار و پاقل و شووتی لە ناوەڕاستی بیابانەکاندا بەم ئاوە بەرهەم بێت.
تەزویری پارەی دینار
تیرۆری ئابووری ئێران لە سەڕ عێراق بریتییە لە ناردنی بێسەروبری پارەی ئێرانی تۆمان و چەکی (سێپە چەک، ئێران چێک) بۆ ناوخۆی عێراق، کە لە سلێمانی و ناوچە شێعەکان عێراق دەگۆڕدرێن بۆ دینار و لە پێنج بانکی عێراقی (رافیدین و هتد)ی سەر بە شیعەکان دەگۆڕدرێن بۆ دۆلار، و دووباره ڕەوانەی ئێران دەکرێت و له هیچ دولار بۆ خۆیان دروست دەکەن.
لەوە خڕاپتر، ئەو تاوانە ئابورییە کارەساتە، ئەوەیه کە ئێران لە عێراق ئامێری چاپکردنی دیناری تەزویر و ساختە لە خودی عێراقدا داناوه، دوایی ئەم دینارە ساختەیەی گۆڕیوە بە دیناری ڕاستەقینە (چاپکراو لە ئەوروپا). دیناری ڕاستەقینەی گۆڕیوە بۆ دۆلار و گواستیتەوە بۆ ئێران.
خۆبایی ئێران تا ئەو ڕادە پێشکەوتووە کە دیناری عێراقی بە داشکاندن بە حاجیانی ئێرانی دەفرۆشێت کە لە ناوخۆی ئێرانەوە دەچنە مەزارگە شێعەکان و شوێنە پیرۆزەکان (١). ئەوانیش لە بەشە شێعەکە مەسرەفی دەکەن.
بە بیانووی زیارەتی بێبەرامبەر و مەراسیمی هەرزان و بەرهکەتی ئیمامانی شێعه، بە هەمان دینار ساخته، دابەشکردن و بەخشینی بەسەر ئەو بەشەی عێراق بۆ کڕینی لایەندار ئەنجام داوه.
ئێران لە ڕاستیدا گیرفانی ئابووری عێراقی بەتاڵ دەکات (٢) بۆ ئەوەی حاجییە هەژارەکانی خۆی بە دڵسۆزی حکومەت بهێڵێتەوە و ملیشاعێراقییەکان وەک بەکرێگیراو و چەکدار و هێزەکانی حەشدشەعبی بەکرێ بگرێت.
ئەمەش بووەتە هۆی ئەوەی کە زۆرینەی ئەو دینارانەی کە لە ناو عێراقدایه، تەزویر بن و بەپێی زانیارییەکانیش حکومەتی ناوەندی عێراق ناتوانێت ئەم هەموو پارەی ساختەیە ڕادەستی حکومەتی هەرێم یان هەر لایەنێکی تر بکات. چوونەوە ناو بازاڕی ئەم پارەیە، دەبێتە هۆی ڕووخانی حکومەتی ناوەند. هەروەها ئەگەر بیانەوێت داوای دووبارە چاپکردنەوە لە ئەوروپا بکەن، ڕێژەی یەکسانی دینار و دولار بۆ نیوە کەمدەکاتەوە، چونکە وەک بنکەیەکی دراوی، ئەو پارەیەی لە بازاڕه دوو هێندە زیادیکردووە.
بەشێک لە هۆکاری تێکدان و نەناردنی پشکی بودجەی هەرێمی کوردستان بۆ ئەوەیە کە ئەم فەزیحەیە ئاشکرا نەبێت (ڤیدیۆی هاوپێچ).
هۆکاری گەمارۆکانی ئەمریکا بۆ سەر ئەو پێنج بانکە شیعەیە، بە وردی بۆ ڕێگریکردنە لە تاڵانکاری و تیرۆری دارایی ئێران لە عێراق.
سەرچاوەی فارسی
۱- ارز اربعین ۱۴۰۲ با شرایط دریافت فوری دینار عراق، https://photokade.com/%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D9%81%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86/
۲- مزایای دریافت ارز عراقی،
He is the author of Cocolonialism, the book on new multi-dimensional international take-over of countries and how near colonizer and far colonizer has taken over the mind, land, institutions and monetary systems of majority of countries. In the economics, his works are focused on monetary systems.
https://www.amazon.com/Cocolonialism-Near-Colonizer-Far-ebook/dp/B0B41JWTF6
He can be reached at :
pejvak@kurdia.net
- تجاوز به مفاهیم: آلبرتاییها جداییخواه اما کوردها تجزیهطلب؟ - 05/26/2026
- ۱۰۰ سال انحصار رسانه فارسی - 04/19/2026
- کوردستان چەند دەوڵەمەنده؟ - 04/01/2026
Dr. Kokabian is an economist and entrepreneur. He received his Master and doctorate degree from The Graduate Claremont University of California in economics. He holds PMP and post-master diploma in Advanced Management from the Schulich School of Business at the University of York, Master of Business Administration degree in technology management from Royal Roads University, Canada, and bachelor’s degree in computer engineering from Sharif University. He has been working for two decades as the project manager, systems analyst, university teacher, and economic analyst for public and private sectors in US and Canada; consulted energy and EP (engineering, procurement) companies as well as banks (TD Bank, CIBC Bank) and government agencies to consult business and Fintec challenges. He had been with University of Arizona from 2020 as program manager until 2022. He has been university teacher for monetary economics, project management and development economics subjects.
He is the author of Cocolonialism, the book on new multi-dimensional international take-over of countries and how near colonizer and far colonizer has taken over the mind, land, institutions and monetary systems of majority of countries. In the economics, his works are focused on monetary systems.
https://www.amazon.com/Cocolonialism-Near-Colonizer-Far-ebook/dp/B0B41JWTF6
He can be reached at :
pejvak@kurdia.net