عەقڵانیترین مۆدێل بۆ ڕێکخستنی دیاسپۆرای کوردی

“ئەنجومەنێکی دیاسپۆرای تەکنۆکرات و پلورالیست”

نووسەر: عەلادین دێرکی

بەروار: ٠٧.٠٨.٢٠٢٦

وەک لە پەندی کوردیدا بە داناییەوە هاتووە: “هەموو کەوایەک لە هەموو باڵایەک نایەتەوە.” پێویستە دان بەوەدا بنێین کە هەموو کۆمەڵگەیەک و قۆناغێکی مێژوویی پێویستیی بە شێوازی ڕێکخراوەییی تایبەت و چارەسەریی داڕێژراو بۆ خۆی هەیە. لەبری لاساییکردنەوەی کوێرانەی مۆدێلە پێشوەختە و گشتگیرەکان، پێویستە مۆدێلێک دابڕێژین کە بەتایبەتی بۆ سۆسیۆلۆژیای کوردی، واقعە ژیۆپۆلیتیکییەکان، و پاشخانی پەروەردەیی دیاسپۆرا گونجێنرابێت.

لەسەر ئەم بنەمایە، دامەزراندنی “ئەنجومەنێکی دیاسپۆرای کوردی” لەبری پەلەکردن لە دامەزراندنی “کۆنگرەی نەتەوەییی گشتی”، عەقڵانیترین هەنگاوە بۆ پێشەوە. ئارگومێنتە سەرەکییەکان بۆ ئەم مۆدێلە و جێبەجێکردنی قۆناغبەندییەکەی بەم شێوەیەی خوارەوەن:

١. پاراستنی شەرعییەتی ئەخلاقی، سەربەخۆیی، و ئایدیۆلۆژیای نەتەوەبوون

بەهۆی کۆتوبەندە ژیۆپۆلیتیکی، کۆمەڵایەتی، و هەرێمییەکانەوە، پارتە سیاسییەکانی کوردستان و دینامیکە ناوخۆییەکان زۆرجار لە بڕیاردانیاندا سنووردارکراون و دەکەونە ژێر کاریگەریی دەرەکییەوە. بە لەبەرچاوگرتنی ئەم واقیعە، سەرکردایەتیی دامەزراوەییی دەستەیەکی باڵای دیاسپۆرا دەبێت بە تەواوەتی دوور بێت لە کۆنترۆڵ، کاریگەری، یان سێبەری هەر پارتێکی سیاسی، گرووپێک، یان ئایدیۆلۆژیایەکی بەرتەسک.

بە پێچەوانەوە، بناغەی ئەم دامەزراوەیە دەبێت تەنها لەسەر ئایدیۆلۆژیای بوون و مافەکانی گەلی کورد وەک نەتەوەیەک دابمەزرێت. لەبری نوێنەرایەتیکردنی یەک هەرێم، باڵی سیاسی، یان ئایدیۆلۆژیایەک، ئەم ئەنجومەنە وەک دەستەیەکی باڵای چەترئاسا کاردەکات کە نوێنەرایەتیی مافە بەکۆمەڵەکانی نەتەوەی کورد لە دیاسپۆرا دەکات. ڕاگەیاندنی کۆنگرەیەکی نەتەوەییی سیاسی پێویستی بە هەڵبژاردنی دیموکراسیی فراوان و ڕاستەوخۆ هەیە بۆ مسۆگەرکردنی شەرعییەتی ئەخلاقی. لە ژێر بارودۆخی ئێستای دیاسپۆرادا، ئەنجامدانی هەڵبژاردنی لەو شێوەیە لە ڕووی لۆجستییەوە ئەستەمە. ڕاگەیاندنی کۆنگرەیەک بەبێ بناغەیەکی پتەو، شەرعییەتی ئەخلاقی نابێت و دەبێتە هۆی جەمسەرگیریی زیاتر.

٢. قۆناغی یەکەم: حوکمڕانیی تەکنۆکراتی بە ڕێنوێنیی “زاناکان”.

بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی کە بنەما نەتەوەیی و دامەزراوەییەکان ناکەونە ژێر سازش یان قۆستنەوەی پۆپۆلیزمی سیاسی، بناغەی سەرەتاییی ئەنجومەنی دیاسپۆرای کوردی نابێت پشت بە هەڵبژاردنی سیاسیی حزب-محور ببەستێت..

لە قۆناغی یەکەمدا، پێویستە ئەنجومەنەکە وەک مۆدێلێکی تەکنۆکرات دابمەزرێت کە پێکدێت لە پسپۆڕی سەربەخۆ، زانا، یاساناس، دیپلۆماتکار، و ئەکادیمیستان کە لەسەر بنەمای شایستەیی دادەمەزرێن.

کاتێک بناغەکە بە شێوەیەکی پتەو لەلایەن “عەقڵی بەکۆمەڵی کوردی”یەوە دادەڕێژرێت و سیستمە پیشەگەرییەکانی کارکردن دامەزراوەیی دەکرێن، مەترسیی دەستێوەردانی سیاسی و پووکانەوەی دامەزراوەیی نامێنێت.

٣. قۆناغی دووەم: گواستنەوە بۆ سیستمی پشک (کۆتا) و هەڵبژاردن

ئەم مۆدێلە تەکنۆکراتییە پەرەسەندنخوازە، نەک وەستاو. دوای ئەوەی ئەنجومەنەکە بە تەواوی کارا دەبێت، دانپێدانانی نێودەوڵەتی بەدەست دەهێنێت، و بۆ ماوەی چەند ساڵێک بە سەرکەوتوویی کار دەکات، دەکرێت مۆدێلەکە دووبارە هەڵبسەنگێنرێتەوە. لەم قۆناغە دووەمەدا، دەکرێت “سیستمی پشک (کۆتا)” پەیڕەو بکرێت، کە ڕێگە دەدات بەشێکی دیاریکراوی ئەندامانی ئەنجومەنەکە لە ڕێگەی پرۆسەی دیموکراتییەوە لەناو دیاسپۆرادا هەڵبژێردرێن. ئەم ڕێبازە بە شێوەیەکی هاوسەنگ پیشەگەریی تەکنۆکراتی و دینامیکییەتی دیموکراتی تێکەڵ دەکات.

دەرئەنجام

بۆ ئەوەی توانای شاراوەی دیاسپۆرای کوردی کاریگەریی ڕاستەقینەی لەسەر گۆڕەپانی نێودەوڵەتی هەبێت، پێویستە بە ئارامگرتن، زانست، و پێوەرە ئەخلاقییە بەرزەکانەوە هەنگاو بنێین. دەستپێکردنی ئەم گەشتە بە ئەنجومەنێکی دیاسپۆرای کوردی کە ڕەگی لە عەقڵی تەکنۆکراتی و نەتەوەبوونی نیشتمانیدا داگوتابێت، کۆتاییترین زەمانەتی سەرکەوتنێکی بەردەوام، سەربەخۆ، و نەتەوەییە.