پژواک کوکبیان
مقدمه
سومریها اولین مردمانی بودند که اولین تمدن جهان را حدود ۴۰۰۰ سال پیش از میلاد در بینالنهرین و کوردستان امروزی بنیان نهادند. آنها در دولتشهرهای بینالنهرین زندگی میکردند و سیستمهای اداری، کشاورزی و مذهبی متنوعی را به کار میبردند. علاوه بر این، آنها فناوریها و اختراعات فکری بسیاری را اختراع کردند که توسعه انسانی را تعیین میکرد. میراث سومری مانند خط یا زمان هنوز جایگاه و اهمیت خود را در زمینههای مختلف دارد. تلاشهای زیادی برای اعلام سومر به عنوان یک تمدن منقرض شده و تمام دستاوردهای آنها برای سایر ملتها انجام شده است. شواهد زیادی وجود دارد که نشان میدهد زبان کوردی همان زبان سومری است که ثابت میکند سومریها اجداد کوردها بودهاند.
ایرانیان، اروپاییها و یهودیان با جدا کردن ریشههای سومریها و ملتهای بعدی، به ویژه از آنجایی که کوردها به آنها نزدیکتر هستند، سود زیادی میبرند.
این مقاله خلاصهای از ده (١٠) اختراع بزرگ سومری است که از منابع دانشگاهی موجود و مطالب باستانشناسی جمعآوری شده است.
۱. خط میخی
اولین خط نوشتاری بشر، نمادهایی مانند میخ و ناخن، قبل از ۳۲۰۰ سال قبل از میلاد مسیح پدیدار شد و به اولین سیستم نوشتاری در تاریخ تبدیل شد. این سیستم با نمادهای ساده و تصویری که با استفاده از یک جسم نوکتیز در خاک رس مرطوب فشرده میشدند، آغاز شد و سپس به یک سیستم ارتباطی کامل با صدها نشانه مختلف تکامل یافت. این نمادها که در ابتدا در تجارت کشاورزی استفاده میشدند، بعدها گسترش یافتند و شامل قوانین، داستانها، سرودها و سوابق نجومی شدند. داستان گیلگمش یکی از اولین آثار ادبی است که به خط میخی نوشته شده است. این شکل از نوشتار بعدها برای اسناد دولتی، تجارت و حفظ میراث فرهنگی مورد استفاده قرار گرفت و بر خطوط آینده تأثیر گذاشت.
لازم به ذکر است که نمادهایی که در خطوط به ظاهر میخی دیده میشود معانی و ویژگیهای خاص خود را دارند که مربوط به صدا و نحوه بیان جمله و کلمه توسط مغز است.
۲. سیستم اعداد هگزادسیمال مبتنی بر ٦٠ تایی
سومریها اولین کسانی بودند که ارزش صوتی صامتها یا به عبارت دیگر، آوایی طبیعی این نشانهها را استنباط کردند. این میراث هنوز در تقسیم زمان مشهود است، با یک ساعت به مدت ٦٠ دقیقه، یک دقیقه به مدت ٦٠ ثانیه و یک دایره به مدت ٣٦٠ درجه. مطمئناً میتواند عددی مانند ٦٠ را مشخص کند – که در عمل ترجیح داده میشود زیرا بر اکثر اعداد صحیح اول (عدد کامل) (2، 3، 4، 5، 6 و غیره) قابل تقسیم است، بنابراین نتیجه دقیقتری به شما میدهد. [3] این روش میتواند در بینالنهرین، جایی که همه تمدنهای تکاملیافته زندگی میکردند، اعمال شود و برای ثبت حسابها، طراحی ساختمانها و پیشبینی رویدادهای نجومی استفاده میشد. این میراث به ریاضیات بابلی، یونانی و اسلامی منتقل شد که روشهای مدرن زمان و هندسه را دیکته میکردند.
٣. قدیمیترین دستورالعملها و اسناد کشاورزی ثبت شده
قدیمیترین دستورالعملها بر روی لوحهایی یافت شده در بینالنهرین (نیپور) یافت شدهاند. این لوحها بخشی از تلاشی برای ثبت شیوههای کشاورزی، کاشت، برداشت و مدیریت غذاها و محصولات مختلف در انبارهای اقتصادی یک کاخ یا معبد هستند. لوحهای نوشته شده همچنین حاوی دستورالعملهایی برای تهیه سوپ، تهیه آوجو و پخت نان هستند. این آثار باستانی اطلاعات جالبی در مورد سنتها و فرهنگ غذایی سومریان آشکار میکنند. در این لوحهای کتیبهدار یافت شده، ترکیبی از گوشت، سبزیجات و ادویهها (ادوی) دیده میشود که نه تنها منعکس کننده طعم آشپزی آنها است، بلکه احتمالاً سنت به اشتراک گذاشتن و دادن کاسههای پر از غذا با دیگران و غذاهای خاص را نیز نشان میدهد. به طور سنتی، مبادله کاسه و سبد غذا به منظور پرداخت و تبادل کالا و لوازم، به نظر میرسد که پول اصلی آن زمان بوده است.
طبق منابع دانشگاه ییل، فنجانها و سفالها گاهی اوقات “کاسههای تشییع جنازه/نذر” یا دستورالعملهایی مانند “بلند کردن صدا” را با مخلوطی از کود گاو، غلات، جو آسیاب شده، چربی، زعفران، روغن و گاهی نام افراد زنده حکاکی میکردند. این فرهنگ پیشرفته در مورد نحوه غذا خوردن، وجود یک جامعه تحصیل کرده و فهمیده را نشان میدهد که توجه زیادی به انتشار و تولید دانش داشته است.
نوشته روی تختهها
۴. چرخ: حمل و نقل اولیه
اگرچه هیچ کس منشأ دقیق چرخ را نمیداند، شواهد نشان میدهد که اولین لاستیکها و چرخها حدود ۳۵۰۰ سال قبل از میلاد در سومر توسعه یافتهاند. آنها در ابتدا برای سفالگری و چاه سازی مورد استفاده قرار میگرفتند، اما بعدها برای حمل و نقل نیز مورد استفاده قرار گرفتند. در بین النهرین در ٣٠٠٠ سال قبل از میلاد، استفاده از گاریهای چرخدار که توسط گاوها کشیده میشدند، حمل و نقل کالا و همچنین انسان را تسهیل میکرد. رشد جمعیت، جنگ و تجارت، همگی منجر به توسعه مبادله پول شدند. [5] به طور خلاصه، چرخ تأثیر انقلابی بر حمل و نقل و تحرک انسان داشته است و حمل و نقل کارآمدتر کالا و انسان را تسهیل کرده و رشد اقتصادی و اتصال شهری را تسهیل کرده است.
٥. قانون اجتماعی مدون
اگرچه مشهورترین آنها قانون حمورابی (حدود ١٧٥٤ قبل از میلاد) بود، اما پیش از آن نیز قوانین سومری مانند قانون اورنامو (حدود ٢١٠٠ قبل از میلاد) وجود داشت. این قوانین، مراحل قانونی، جرایم، مجازاتهای نقض قانون و حقوق مالکیت را تعریف میکنند.
او این کار را میکرد. [6] سومریها سیستمی برای ابراز عدالت ایجاد کردند تا قوانین بتوانند آشکار و در نتیجه اجرا شوند، برخلاف آداب و رسوم خویشاوندی که تا آن زمان رواج داشت. این قوانین میخکوبشده بر انتقام، برتری نمادهای اجتماعی و محدودیتهای نهایی قدرت دولت متمرکز بودند که بعدها به اصول اساسی سیستم حقوقی مدرن تبدیل شدند.
٦- آبجو
سومریها یکی از اولین تمدنهایی بودند که قرنها پیش آبجو تولید میکردند. شواهدی از تولید آبجو در لوحهای سومری مربوط به ٣١٠٠ سال قبل از میلاد یافت شده است. برخلاف آبجوهای امروزی که بر پایه رازک هستند، سومریها از نوعی نان یا پیشساز نان (پدربزرگ)، خرما، انار و/یا عسل برای تولید آبجوی خانگی خود استفاده میکردند. این نوشیدنی که با نام آلولو (احتمالاً آجو) نیز شناخته میشود، در مراسم مذهبی و وعدههای غذایی اجتماعی سرو میشد.
رسید پرداخت سبد جو
سرود نینکاسی (الهه آبجو) دستور پخت شاعرانهای برای این نوشیدنی ارائه میدهد. یافتههای سایتهایی مانند تأسیسات آبجوسازی نشان میدهد که آبجوسازی قرنها قبل از اولین شواهد کتبی در این منطقه رایج بوده است.
7. سیستم آبیاری: استفاده از رودخانهها
سومریها که با محیطی خشک و طبیعی روبرو بودند، سرمایهگذاری زیادی در مدیریت آبیاری در مقیاس بزرگ انجام دادند. آنها کانالها، سدها و مخازنی برای مدیریت آب از رودخانههای دجله و فرات به مزارع خود ساختند. [8] این اختراع، کشاورزی و سکونتگاههای قابل اعتماد انسانی را تسهیل کرد و پیشرفت بزرگی در ظهور و توسعه شهرها و تمدن بود. کار آنها شامل مهندسی هیدرولیک، ساخت کانالها و لولههای آب و توسعه سیستمهای ذخیرهسازی آب و آبیاری بود.
٨. اولین اختراع کشاورزی
اولین اسناد کتبی یافت شده به همراه دادههای باستانشناسی و بومشناسی باستانی به سومریها نسبت داده میشود.
یک لوح یافت شده در شهر نیپور اولین نسخه خطی کشاورزی در تاریخ محسوب میشود. نیپور یکی از قدیمیترین شهرهای بینالنهرین بود.
این لوح مسطح در واقع شامل مجموعهای از دستورالعملها است که توسط یک کشاورز به فرزندش در مورد فعالیتهای کشاورزی که باید برای به دست آوردن برداشت خوب انجام شود، داده شده است. مورخان، سومریها را اولین تمدن مستقر میدانند. آنها عمدتاً غلات (گندم، جو)، حبوبات، سبزیجات و موارد دیگر را پرورش میدادند. آنها از داس و بیل که توسط حیوانات کشیده میشد برای کار در مزارع استفاده میکردند.
سومریها گاو، گوسفند، بز و خوک پرورش میدادند و از آنها غذا، پشم و پوست به دست میآوردند و از الاغها به عنوان حیوانات حمل و نقل استفاده میکردند. کشاورزی اساس اقتصاد سومری بود و تأثیر کشاورزی بینالنهرین بسیار فراتر از مرزهای رودخانههای دجله و فرات به جهان باستان گسترش یافت و تأثیری فراموشنشدنی بر روند تاریخ بشر گذاشت.
۹. پول برای مبادله
در سومر، گندم و جو به عنوان پول استفاده میشدند که در جامعه اهمیت داشت. جو هم به عنوان غذای اصلی و هم به عنوان واحد پ برای معاملات اقتصادی عمل میکرد.
غلات، به ویژه جو، در جامعه سومری بسیار مهم بود، جایی که به عنوان آمار دستمزد ثبت میشد. “سکه” سومری شامل یک حلقه (مانند حلقه دست زنان) از نقره با وزن استاندارد بود. پایینترین قیمت «شِکِل» بود. سومریها آن را «شِکِل» مینامیدند که در آن «شِکِل» به معنای گندم و «کِل» واحد اندازهگیری شبیه سبد بود، از این رو این سکه نماد ارزش یک سبد گندم بود. دستمزد یک کارگر یک شِکِل نقره و غذای او یک سبد جو است و او باید برای این دستمزد یک ماه کار میکرد.»
او روی لوحها قیمت چوب و غلات را به شِکِل نقره نوشت. یک شِکِل معادل حدود یک سوم اونس یا حدود ۸ و نیم گرم بود.
۱۰- (اولین) مدرسه (آدوب)
با اختراع خط، نوشتن به فناوری دولتی تبدیل شد. آموزش رسمی عمومی به یک رویه تبدیل شد و از آغاز هزاره سوم قبل از میلاد، سومریها مدارسی به نام آدوبا (“خانه چوب”) داشتند. آنها مدارس مقدماتی برای کاتبان و منشیها بودند که از طریق یک برنامه درسی استاندارد و تکنیکهای یادگیری شفاهی، خواندن و نوشتن، انجام ریاضیات و انجام وظایف اساسی کتابت، مستندسازی دفاتر را آموزش میدیدند [11]. کلمات ادب و ادبیات از همان اولین مدرسه سومری، آدوب آمده است.
کمپانی Adobe نام خود را از آدوب و اولین مدرسه سومری اخذ کرده است. این نهادهای اولیه، پایه و اساس آموزش و سوادآموزی مدرن هستند.
نتیجه
سومریها نه تنها اولین تمدن را توسعه دادند، بلکه اختراعات اولیه آنها و خدمات عظیم آنها به عصر امروز انتقال یافته و بشر مدرن به ارث برده است. سهم آنها در ایجاد خط نوشتاری، ریاضیات، کشاورزی، سیستم پولی، آموزش و پرورش و قانون، در تمدن بشری امروز بیمانند میباشد. اگرچه تمدنهای بعدی مانند بابلیها، آشوریها، یونانیها و رومیها دانش سومری را پذیرفتند و جذب کردند و بر اساس آن توسعه یافتند، اما سومریها پیشگامان علم، فرهنگ و فناوری بودهاند.
امروزه میتوانیم ببینیم که چرا همه همسایگان و اروپاییها میخواهند نشان دهند که تمدن سومری نابود شده و هیچ ارتباطی با کردستان ندارد.
منابع
1. Kramer, S.N. *History Begins at Sumer*, University of Pennsylvania Press, 1981.
2. Woods, C. “The Earliest Mesopotamian Writing,” *Oriental Institute*, University of Chicago, 2010.
3. Neugebauer, O. *The Exact Sciences in Antiquity*, Dover Publications, 1969.
4. Bottero, J. *The Oldest Cuisine in the World*, University of Chicago Press, 2004.
5. Piggott, S. *The Earliest Wheeled Transport*, Cornell University Press, 1983.
6. Roth, M. T. *Law Collections from Mesopotamia and Asia Minor*, Scholars Press, 1995.
7. Katz, S. H., & Voigt, M. M. “Bread and Beer: The Early Use of Cereals in the Human Diet,” *Expedition*, Vol. 28, No. 2, 1986.
8. Jacobsen, T. *The Waters of Ur*, Yale University Press, 1950.
9. Steele, J. M. *Observations and Predictions of Eclipse Times by Early Astronomers*, Springer, 2000.
10. Dalley, S. *Nineveh, Babylon and the Hanging Gardens*, Oxford University Press, 2013.
11. Robson, E. *Mathematics in Ancient Iraq: A Social History*, Princeton University Press, 2008.
He is the author of Cocolonialism, the book on new multi-dimensional international take-over of countries and how near colonizer and far colonizer has taken over the mind, land, institutions and monetary systems of majority of countries. In the economics, his works are focused on complementary and parallel currency systems.
https://www.amazon.com/Cocolonialism-Near-Colonizer-Far-ebook/dp/B0B41JWTF6
- ده اختراع و اکتشاف سومریها - 02/10/2026
- ارزش نفت و گاز خاک کوردستان - 02/03/2026
- بەهای نەوت و گاز لە خاکی کوردستان - 02/01/2026